Compost wordt tegenwoordig ook wel het zwarte goud voor de moestuin genoemd. De afgelopen jaren heeft de grondstof enorm veel aandacht gekregen en heeft daardoor ook erg veel aan populariteit gewonnen. Toch vinden veel mensen het nog maar een lastig onderwerp. Wat is nu precies het nut van compost en hoe ga je zelf aan de slag met compost maken? Samen met bodemexperts Anne Marie van Dam en Caroline de Vlaam leggen we het je uit!
Compost is een grondstof die ontstaat door de vertering van plantaardig materiaal, zoals GFT-afval, maar ook tuinafval. Door het verteren van deze plantaardige materialen ontstaat een donkerbruin tot bijna zwart, kruimelig materiaal. Compost ruikt naar bosgrond en is een product met een hoog gehalte organische stoffen en nutriënten. Dat maakt dat het een erg goede bodemverbeteraar is.
Vind je dit artikel interessant? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en mis geen enkel artikel meer!
Een groot voordeel van compost is dat het duurzaam is. ‘Materialen die je anders zou beschouwen als afval, kun je hergebruiken door te composteren’, legt compostexpert Caroline de Vlaam uit. Dat afval hoeft dus niet door een externe partij vervoerd en verwerkt te worden, maar kan gewoon lekker in je tuin blijven. Daarbij is het erg goed voor je grond. Door regelmatig een laag compost in je tuin te leggen, zorg je ervoor dat de grond zijn belangrijke, luchtige structuur behoud en voorzie je de bodem van nieuw organisch materiaal. Volgens Caroline kun je het beste ieder voorjaar een laagje compost over je tuin verspreiden. Het maakt je bodem voedzaam en bevordert het bodemleven. Dat bodemleven is enorm belangrijk. Er leven miljarden beestjes in de bodem en al die beestjes zorgen ervoor dat jouw bodem geschikt is voor je planten. Je grond heeft die beestjes nodig en de beestjes hebben je grond nodig. Als de grond niet gezond is, kunnen er ook niet zo veel beestjes in leven en kunnen ze niet zo goed hun werk doen. Als dit het geval is praat je van bodemuitputting en dat wil je voorkomen.
Je kunt dus je bodem verbeteren met compost, maar waar je nog eerder mee kunt beginnen, is met mulchen. Dit is wanneer je een laag onverteerde natuurlijke materialen op de bodem legt, zoals stro, houtsnippers of bladeren. Dit verteert langzaam en veranderd uiteindelijk ook weer in compost. Tussendoor houd het je planten warm en zorgt het ervoor dat de grond in de zomer minder snel uitdroogt. Daarbij heb je dankzij mulchen ook nog eens minder kans op onkruid.
Je kunt met vrijwel alle natuurlijke materialen mulchen. Lijkt composteren je toch wat te veel werk, of wil je eerst zien hoeveel natuurlijk materiaal er nu echt van je tuin af komt, dan is mulchen de perfecte uitkomst. Ook onkruiden die je uit je tuin trekt kun je gewoon weer over je bodem verspreiden en laten verteren. Let er dan wel even op dat het niet opnieuw gaat wortelen en dat het onkruid niet al zaad heeft gemaakt.
Bruine en groene materialen zoals keukenafval, eierschalen, kippenpoep, koffiedrab, uitwerpselen van planteneters, eierschalen
Vlees, uitwerpselen van vleeseters, botten, gekookte of bereidde etensresten, zieke planten, onkruid dat al zaden heeft gevormd, visgraten, snijbloemen stofzuigerzak met inhoud
Er zijn verschillende manieren om zelf compost te maken. Zo kun je een compostvat kopen. Hierin kun je je tuinafval en GFT-afval gooien, waarna het versnelt composteert. Je kunt ook een wormenbak kopen, waardoor compost ontstaat. Voor welke optie je kiest, hangt af van de grootte van je tuin. Heb je bijvoorbeeld vrijwel geen tuin, of alleen maar een balkon, dan kun je volgens bodemdeskundige Anne Marie van Dam het beste voor een wormenbak kiezen. ‘Hier mag alleen maar groenafval op, omdat wormen de bruine materialen niet kunnen verteren’, legt ze uit. Is je tuin wat groter, dan kun je voor een compostvat kiezen.
Bij een echt grote tuin, of wanneer je bijvoorbeeld een moestuin hebt, kun je ook zelf een composthoop maken. Hiervoor heb je best wat ruimte nodig. Het liefst zet je je composthoop niet op tegels, maar op de grond en houd je minimaal vijf meter afstand van een beekje of sloot. Dat laatste is zelfs wettelijk verplicht, om grondwatervervuiling tegen te gaan. Zet je je composthoop wel op tegels, dan is het fijn als je van een kennis een emmertje compost mag ‘lenen’, zodat je dit aan jouw composthoop toe kunt voegen. Anders maak je het voor wormen en andere beestjes erg lastig om je composthoop in te duiken.
Je kunt dus ook zelf een compostbak maken, handig voor wanneer je aan de slag gaat met een grotere composthoop. Het is wel slim om dan een compostbak te maken, zodat je composthoop niet open en bloot in je tuin ligt. Dan kunnen er materialen wegwaaien, of wegregenen.
Er zijn erg veel manieren om een compostbak te maken. Zorg in ieder geval voor drie wanden (achter en twee zijkanten) en een dak. Zo bescherm je je composthoop tegen de ergste weersomstandigheden en voorkom je uitdroging. Een dak is ook belangrijk, want zo kun je voorkomen dat alle voedingsstoffen, of de compost zelf, wegspoelen tijdens een heftige regenbui. Zorg er wel voor dat je het dak op kunt lichten, of eraf kunt halen. Zo kun je goed bij de composthoop om je hoop te monitoren en om te zetten.
Verder heb je aan één compostbak eigenlijk niet voldoende als je echt zelf aan de slag gaat, volgens Anne Marie en Caroline. Je composthoop moet namelijk omgezet worden en als je dat met één bak moet doen, dan werkt dat erg omslachtig. Je moet dan namelijk eerst het niet verteerde materiaal uit de hoop halen, waarna je compost kunt verwijderen en je het niet verteerde materiaal weer terug moet storten. De compost moet je dan vervolgens direct gebruiken, of ergens opslaan.
Volgens Caroline werkt een compostsysteem met drie bakken veel beter. Zit je eerste compostbak vol, dan schep je dat allemaal over naar bak 2. Je compost is direct omgeschept en kan doorgaan met composteren. In bak 1 kun je dan weer nieuwe materialen gaan toevoegen. Zit bak 1 weer vol, dan schep je alles van bak 2 naar bak 3, waarna je alles van bak 1 naar bak 2 schept. Uiteindelijk komt alles in bak 3 samen en haal je hier dus ook je compost uit. Alléén aan bak 1 voeg je verse bruine en groene materialen toe.
Grasmaaisel, mest, vers groen tuinafval, koffie drab en vers keukenafval
Dorre bladeren, takjes, stro, zaagsel, karton (ongeverfd) en houtsnippers
Eierschalen mogen ook op de composthoop, die zijn neutraal
Een composthoop bestaat altijd uit bruine (koolstof) en groene materialen (stikstof). Ga je compost maken, dan wordt meestal gezegd dat je een 50/50 verhouding aan groene en bruine materialen nodig hebt. Dit is makkelijk te onthouden en ook vrij makkelijk uit te voeren. Afhankelijk van het formaat van je composthoop, je omgeving, de locatie van je composthoop en andere omstandigheden, zal je misschien wat moeten spelen met de verhoudingen voor de perfecte compost. Wil je je compost vooral voor de moestuin gebruiken, dan kun je een verhouding van 40/60 (bruine/groene) aanhouden. In deze compost zitten namelijk wat meer bacteriën en dat vinden moestuinplanten vaak erg fijn. Wil je je compost meer voor bijvoorbeeld fruitbomen en struiken gebruiken, dan kun je beter een verhouding van 60/40 (bruine/groene) aanhouden. De compost bevat dan meer schimmels, wat dit soort planten fijner vinden.
Zorg in ieder geval voor een goede balans tussen deze twee. De bruine materialen zorgen namelijk voor meer lucht in je composthoop. Voeg je te veel groene, stikstofrijke delen aan je composthoop, dan kan er minder lucht bij en veranderd je hoop langzaam in een stinkende brij. Let er wel op dat je dikke takken of grote stammen eerst goed klein maakt, of zelfs door bijvoorbeeld een hakselaar haalt. Anders verteert het materiaal veel te traag of zelfs niet en dat wil je natuurlijk voorkomen.
Gooi niet zomaar al het groenafval op je composthoop, het is geen GFT-bak of container, ga er dus ook bewust mee om. Niet-biologisch groente en fruit dat zwaar is behandeld is misschien niet zo slim om op je composthoop te gooien. Zo komen al die gifstoffen later in je grond terecht. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld snijbloemen, die zijn vaak zwaar bespoten met pesticiden.
Ook de manier waarop je deze materialen toevoegt aan je composthoop heeft effect op de werking ervan. Het beste is om de materialen door elkaar te mengen en ze vervolgens op de composthoop te leggen, of om ze in dunne laagjes over elkaar te leggen. Steeds wanneer je dan een deel groen materiaal op je composthoop legt, is het goed om ook een deel bruin materiaal erop te leggen.
Kijk echt even goed hoeveel tuin- en groenafval je produceert en hoe groot je tuin is, voordat je begint met het maken van een grote composthoop.
Voor een goede composthoop heb je best wat ruimte nodig. Niet alleen voor de hoop (of hopen) zelf, maar ook werkruimte en eventueel opslagruimte.
Je composthoop mag niet te droog of te nat zijn. Controleer dat dus regelmatig. Je kunt het dak een tijdje oplichten en bruine materialen toevoegen als je hoop te nat is. Is je hoop te droog, dan kun je hem wat bevochtigen met regenwater.
Groene materialen heb je vaak vrijwel het hele jaar door, maar bruine materialen heb je na één seizoen vaak heel veel: de herfst. Je kunt al die bruine materialen niet direct op je composthoop gooien, dan gaat het mis met je verhouding. Bewaar een deel van de bruine, droge materialen daarom als voorraad en houd je groene materialen als maatstaaf.
Vaak wordt grasmaaisel in één keer in een grote klomp op de composthoop gegooid. Daar kan geen zuurstof bij en dat gaat rotten. Verspreid het grasmaaisel over je hoop, of gebruik het als mulch.
Natuurlijk kun je compost ook kopen. Dat maakt echter de duurzaamheid al een stuk minder, omdat je niet je eigen afval hergebruikt. Daarbij weet je nooit precies wat er in gekochte compost zit aan bijvoorbeeld spuitmiddelen en (micro)plastics.
Onkruid geplukt? Schud dan de kluiten met zand goed van de wortels van je onkruid af. Zand is niet goed voor je composthoop en vertraagd het proces.
Het is belangrijk om materiaal zo klein mogelijk te maken. Ga uit van de lengte van een hand en de dikte van een vinger. Alles dat groter is dan deze maatstaaf, moet je dus wat kleiner maken.
Zwarte randjes onder de nagels zijn normaal voor Tess Mutsters. Als journalist en enthousiast tuinier schrijft ze over alles wat groeit en bloeit. Tess is de bruisbal van ons team en houdt zelf ook van een tuin die bruist van het leven; waar vogels, bijen, vlinders en andere insecten hun plek vinden. Ook in haar moestuin voelt ze zich thuis en experimenteert ze graag met verschillende gewassen. Kattenstaart is haar favoriete plant, aardappelen haar favoriete gewas.
Laat een reactie achter