In een gezonde moestuin draait alles om een goede bodem. Maar hoe geef je die bodem precies wat hij nodig heeft? Bokashi kan dan een slimme oplossing zijn. Met deze uit Japan afkomstige techniek wordt organisch afval omgezet tot een rijke bodemverbeteraar, door middel van fermentatie. Sigrid Dassen, onderzoeker duurzaam bodembeheer aan de Hogeschool Van Hall Larenstein, kan er alles over vertellen.
Vind je dit interessant? Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief en mis geen enkel artikel meer!
Compost kennen we inmiddels wel, maar bokashi klinkt voor de meeste mensen nog relatief nieuw. Toch zijn de mensen die er al wel bekend mee zijn er erg enthousiast over. Met bokashi kun je het bodemleven rijkelijk voeden. “Je moet het niet zien als meststof, want de nutriënten zijn niet direct beschikbaar voor je planten”, legt Dassen uit. “Je voedt er het bodemleven mee en je creëert er dus een gezonde bodem mee. Dat bodemleven zorgt vervolgens weer voor goede hoeveelheid voeding voor je planten.”
Bokashi bestaat uit gefermenteerd organisch materiaal. “Het is net als zuurkool”, vertelt Dassen, “en je kunt het gemakkelijk zelf maken.” Bokashi werkt met fermentatie onder zuurstofarme omstandigheden en kan van allerlei organisch materiaal gemaakt worden. Omdat er geen zuurstof bij het afval komt, gaat het niet rotten, maar fermenteren. Tijdens dit proces blijven de meeste voedingsstoffen behouden en na minimaal acht weken ontstaat een massa die je in of over de bodem kunt verwerken.
Compost en bokashi worden al vaak met elkaar vergeleken, maar volgens Dassen zijn het echt twee totaal verschillende producten. “Compost is al wat meer uitgekauwd. Daar zitten minder voedingsstoffen in en je gebruikt dat om organisch materiaal toe te voegen aan de bodem. Het is meer om de bodemstructuur te verbeteren. Bokashi daarentegen is nog wat rauwer. Het duurt daardoor wat langer voordat het in de grond verwerkt is, maar er zitten ook nog meer voedingsstoffen in. Je gebruikt bokashi echt om het bodemleven te voeden.”
Volgens Dassen kun je prima zowel bokashi als compost gebruiken in de tuin. “Ik zou het niet mengen en dan aanbrengen, maar je kunt het best om en om op de bodem aanbrengen. Dat is alleen maar goed voor de grond.”
Zelf bokashi maken is hartstikke makkelijk volgens Dassen. Het enige dat je nodig hebt, is een goed luchtdichte emmer en voldoende organisch materiaal om die emmer te vullen. Waar je bij compost op de verhouding tussen groene en bruine materialen moet letten, hoeft dat bij bokashi niet per se. Hoewel, een stapel hout zal niet gaan fermenteren, er moet wel een stikstofbron aanwezig zijn. Hiervoor kun je ook dierlijke mest gebruiken. “Je mengt de materialen en zorgt dat het geheel vochtig is, maar niet kletsnat. Dat doe je in de emmer en druk je heel stevig aan. Het is dan het beste als er geen tot zo weinig mogelijk lucht bij zit. Zit je emmer maar halfvol, dan kun je de laag het beste eerst afdekken met een plastic zak of doek en daar een paar stenen op leggen. Vervolgens doe je de deksel op de emmer. Zo blijft het toch goed luchtdicht.”
Sommige mensen voegen een starter van microben toe aan hun organisch afval, maar dat is volgens Dassen niet per se noodzakelijk. Het doet het fermentatieproces alleen versnellen. “Als je geen microben hebt, zogenaamde effectieve micro-organismen, kun je ook gewoon een scheut kefir toevoegen. Daar zitten ook een hoop melkzuurbacteriën in en die helpen je bokashi op gang komen.”
Ga je bokashi maken, dan kan dat in een speciale bokashi-emmer. Deze emmers hebben vaak al een klein tapkraantje om het bokashisap mee af te tappen en sluiten goed luchtdicht af. Je kunt echter ook prima iedere andere emmer voor bokashi gebruiken, als hij maar goed luchtdicht afsluit.
Heb je alle materialen voor je bokashi gemengd en je emmer luchtdicht afgesloten? Dan hoef je een tijd lang niets meer te doen. “Bokashi moet minimaal acht, maar het liefst twaalf weken, gewoon staan. Dan is het in principe klaar. Je kunt het dan over je grond verdelen. Ik zou zeggen, houd ongeveer een hoeveelheid van 1,5 tot 3 kilo per vierkante meter aan.” Houd er wel rekening mee dat bokashi geen snelle voeding is. Het materiaal is nog niet zo ver afgebroken dat de voeding direct door je planten opgenomen kan worden en dat gaat dus geleidelijk in de loop van een paar weken tot maanden. De nutriënten in bokashisap, het vocht dat vrijkomt tijdens de fermentatie, zijn wel direct opneembaar voor de planten.
In principe kun je het hele jaar door bokashi maken. “De temperatuur maakt niet zo heel veel uit, bokashi wordt ook lang niet zo warm als bijvoorbeeld een composthoop. Het wordt maximaal zo’n 40 graden. Belangrijk is dat het niet echt vriest, dan gaat het proces wel echt langzamer en het is ook beter om je emmer niet in de volle zon te zetten.”
Gaat je bokashiproces goed, dan worden schadelijke schimmels die mogelijk in je startmateriaal zitten en eventuele zaden van bijvoorbeeld onkruid gedood. “Dat is overigens ook het geval wanneer je compost maakt. Als het proces helemaal goed gaat, dan hoef je je geen zorgen te maken over schimmels of onkruidzaden.”
Heb je geen kraantje aan de bokashi-emmer? Dan kun je kleimineralen door de bokashi mengen om het vocht met de nutriënten te binden. Op zandbodems is een beetje klei sowieso gunstig voor de waterhuishouding! Bokashi is licht zuur, je kunt kalk door de bokashi mengen, om de zuurtegraad wat te neutraliseren.
Het is een veelvoorkomende misvatting dat bokashi stinkt. “Ja, bokashi gaat stinken áls er zuurstof bij komt. Dan stopt het namelijk met fermenteren en gaat het rotten. Dat wil je dus voorkomen. Als je merkt dat je bokashi stinkt, weet je dus dat je emmer niet goed genoeg afsluit en dat er lucht bij je bokashi kan komen”, legt Dassen uit. Daarbij moet je de emmer na gebruik niet open laten. “Als je zuurkool een paar dagen op tafel laat staan, gaat het ook ontzettend stinken.”
Bokashi kun je volgens Dassen prima bewaren, als er maar geen zuurstof bij komt. “Heb je een grote emmer en heb je nog niet alle bokashi nodig, dan kun je hem gerust langer bewaren. Als je een deel uit de emmer hebt gehaald, zorg je er gewoon voor dat de rest van de bokashi vervolgens weer luchtdicht is afgesloten.”
Wil je de emmer weer aanvullen? Ook dat kan prima, je hebt dan al een goede starter. Zorg er dan voor dat de emmer weer helemaal vol komt, meng de materialen en druk goed aan.
Door het fermenteren van de organische materialen, ontstaat er ook een waterige vloeistof. Dit wordt bokashisap genoemd en zit vol met nuttige voedingsstoffen. Je kunt dit dan ook prima in de tuin gebruiken. Gebruik het echter niet puur, dan is het te sterk en kan het de wortels van je plant verbranden. Verdun je bokashisap met water en gebruik hiervoor een verhouding van 1 op 100.
Zwarte randjes onder de nagels zijn normaal voor Tess Mutsters. Als journalist en enthousiast tuinier schrijft ze over alles wat groeit en bloeit. Tess is de bruisbal van ons team en houdt zelf ook van een tuin die bruist van het leven; waar vogels, bijen, vlinders en andere insecten hun plek vinden. Ook in haar moestuin voelt ze zich thuis en experimenteert ze graag met verschillende gewassen. Kattenstaart is haar favoriete plant, aardappelen haar favoriete gewas.
Laat een reactie achter